Blogo de Ljeonjiid

..por kompari iun tekston en Esperanto kun qhia traduko en EsperantEespan lingvon mi decidis demonstri la pli frue mencihitan dialogon en Esperanto sen fleksioy por kompari qhian lakonecon kun lakoneco de qhia traduko porke la komencantoy ekvidis avantaqhoyn de universala muljtelingva Eespa gramatiko ,kiu permesas forzheti finazhoyn de plejparto da vortoy kaj echj hheljpan verbon "esti" plenkomplete:

..Isaak: !bon tag ,frauhlin Kramer.
..frauhlin Kramer: !bon tag ,Isaak ,?kjlo Karl (jas) hhodiauh.
..Isaak: Karl (jas) for ,pjje lernej ,.lye nun achet pors matr.
..frauhlin Kramer: .!tye malgrand bubet.
..Isaak: !nje bubet ,.lye grand knab ,!jen paperet.
..frauhlin Kramer: .jejlo citron ,?kjlo mon.
Isaak: .fjlo pjje korb ,frauhlin Kramer.
..frauhlin Kramer: !bon ,.yi nun ,Isaak ,?kjlo kush efjlo pji kest.
..Isaak: .efjlo pji kest kush tomat.
..frauhlin Kramer: .?kjlo marmelad star.
..Isaak: .marmelad star efjlo pji bret.
..frauhlin Kramer: .?kjlo banan pend.
Isaak: .banan pend pji hhok.
..frauhlin Kramer: .?yi fish.
..Isaak: .fish pend pji shnur.
..frauhlin Kramer: .?kjlo star tye ,Isaak.
..Isaak: .lye star pa bud.
..frauhlin Kramer: .?yi lye.
..Isaak: .dye star fjlo pe pom.
..frauhlin Kramer: .!hho ,tye brav knab ,!jen pomet pors tye(s).
..Isaak: .!lye dank ,!adiauh ,frauhlin Kramer.
..frauhlin Kramer: !adiauh ,Isaak.

..KOMPARO DE EeSPAY KAJ ESPERANTAY VERBOY KAJ QhyIAY PARTyICIPOY..

..ekzyistas adjjektyivay kaj adverbay partyicipoy ,.adjjektyivay partyicipoy nomyiqhyas alyivorte (elj)verbay adjjektyivoy kaj hhavas fyinazhon de adjjektyivoy ('+a') kaj konforme adverbay partyicipoy (alyivorte ,verbay adverboy auh gerundyioy) hhavas fyinazhon de adverboy ('+o') ,chye tyio aktyivay partyicipoy hhavas je rolyo de sufyikso lyiterkombyinon de konsonantoy '+(n)(s)t+' auh nur solyan  konsonanton '+t+' ,aljdonatan alj tenzempay fyinazhoy de fyinyityivay verbay formoy (fyinyityivoy) ,sed ofte forzhetatan en chyiutaga parolyo (,do ,nyi povas uzyi dyiversayn preskauh egaljsencayn sufyiksoyn '+nst+' ,'+st+' ,'+nt+' auh lya plyej mallyongan '+s+' kun suplyementay nuancay specifyikecoy ,ekzemplye ,sufyikso '+st+' markas profesyian agadon ,sufyikso '+nt+' markas propedeuhtyikan lyernopreparan agadon ,.kaj pasyivay partyicipoy hhavas karakteryizan unukonsonantan sufyikson '+n+' auh '+t+' anhkauh preskauh egaljsencayn kun suplyementay nuancay specifyikecoy ,aljdonatayn alj tenzempay fyinazhoy de fyinyityivoy ,en kyiuy konsonanto '+s' devas estyi reduktyita ,restas nur karakteryiza vokalyo antauh forzhetata konsonanto '+s' ,sed nur por aktyivay partyicipoy ekzyistas varyinto ,kyiam konsonanta sufyikso '+nst+' ,'+nt+' ,'+st+' ne estas uzata ,pro kyio lya solyan konsonanton '+s' de verba fyinazho jam ne eblyas reduktyi:

.!jes ,mi uzas poiome kaj sendolore modernigitan de mi Esperanton dank' al anstatauhigo de kvazauhnaciay Esperantay gramatikay elementoy je la internaciay elpensitay auh trovitay de mi en diversay lingvoy ,inkluzive en Esperanto ,sed plensenca leksiko restas la Esperanta ,ekzemple ,anstatauh plurala finazho "+j" mi proponas uzi "+y" ,krome mi proponas dum chiutaga rapida parolo forzheti muljtayn finazhoyn ech pli radikale kaj firme ,ol en via Esperanto sen fleksioy ,en kiu ,ekzemple ,vi uzas verban formon "esti" ,uzantan por "estas" ,kio estas vulgareco ,sed pli korekta formo "est" (sen embarasa finazho "+i") jam ne estas vulgareco en frazo ".mi est komencant" donas eblecon facile diveni frazon ".mi estAS komencantO" ,sed frazo ".mi vol est" egalas al frazo ".mi volAS estI".
.!do ,mia modernigita Esperanto kun ebleco forzheti finazhoyn similas al via Esperanto sen fleksioy ,sed estas pli korekta gramatike.

.!jen kia povas esti gramatike korekta dialogo sen superfluay finazhoy:

..chiu lingvo sen fleksioy ,inkluzive Esperanto sen fleksioy estas ,certe ,vulgara lingvo sen gramatika skeleto ,kiu rajtas ekzisti por ne tre penemay komencantoy ,kiuy estas tiel pigray (maldiligentay ,mallaboremay) ,ke ech ne povas memorfyiksyi kaj praktike uzi en sia parolo la plej simplan gramatikon ,?chu mi ne pravas.

.!salyuton ,karay komencantay Eesp(en)oy.

..vershajne keljkay elj vyi ,traryigardante suban yinformon pryi lya komuna muljtelyingva gramatyiko en projekto de modernyigyita Esperanto ,trovos en qhyi konatan materyialyon ,kyiun lyegyis plyi frue ,tamen myi rekomendas tralegyi qhyin tre atenteme ankorauh dufoje ,chyar lya materyialyo estas retajpyita denove kun certay shanqhyoy ,kyiuy plyisyimplyigas kaj akcelyas memoryigon de novay gramatyikay elyementoy  kaj donas eblyecon jam tuj post lya dufoja tralyego tyielj vyiglye parolyi en EsperantEespa lyingvo ,kyielj vyi parolyas en Esperanto.

..anhkauh vyi komprenos oryigyinalyan yideon uzyi en syia parolyo ne nur plyensencayn vortoyn prunteprenyitayn elj Esperanto dum konstruado de frazoy je unyiversalya komuna (por chyiuy lyingvoy) gramatyika skelyeto ,sed krome kaj yilyiayn dyiverslyingvayn syinonyimoyn ,kyiuyn vyi kaj vyia yinterparolyanto scias ,ekzemplye ,eblyas elyektyi konformayn syinonyimoyn elj lya anglya lyingvo ,chyar qhyi jam estas realye yinternacia lyingvo dyiference de deklyaracia yinternacieco de  kvazauhnacia lyingvo Esperanto.

..aljmenauh du dyiverslyingvayn syinonyimoyn ,ekzemplye ,elj Esperanto kaj elj lya anglya lyingvo ,eblyas facilye memorfyiksyi kaj praktyike uzyi en syimplya unyiversalya gramatyika skelyeto dum yinterparolyado kun alyilyandanoy.  

..NEGATyIVA PARTyIKULyE..

..jas konata fakte ,ke pjje (<= en) Fundamenta Esperante yi (<= kaj) pjje keljkay naciay lyingvey (ekzemplyo ,pjje lya rusa) negatyiva yi kontrauhstaryiga partyikulye "ne" (=> "n(j)(y)e" = "njye" = "nje" = "nye") jas prononcata kyielj lya syimyilya antauhsubstantyiva orh antauhadjjektyiva apartyigeblya (kun (=> yip) kontrauhstaryiga funkcie) prefyikse "ne+" ,kyieh maljfacilyigas ortografyiayn regulyeyn ,pro kyieh pjje muljtelyingva gramatyike pes matra lyingve Eespe jas faryita prove uzyi lya prefyiksen "n(o)+"

..alj lya negatyiva partyikelye "ne" pes Fundamenta Esperante konformas vorte "nje(s)" kunmetyita elj negatyiva prefyikse "n(o)+" yi konfyirma partyikulye "je(a)s" = "jes" ,kyiu syiavyico aperyis elj forme pes nedyifyinyita prezence pes hheljpa verbe "(j)estyi" => "je(st)as" => "jeas" ,!atentu ,ke lya partyikulye chyiam(o) jas skryibata aparto pet sekva alyia vorte ,kunmetyita yip (<= kun) kyiu povas ji nur lya negatyiva kontrauhstaryiga (apartyigeblya) prefyikse "n(o)+".

.nopersonay (fo (<= tyielj) nomatay tabelyay) pronomey:

..nun my (<= nyi) traryigardos nopersonay fo nomatay pronomey pes Fundamenta Esperante komparo yip (<= kun) lya samay pronomey pes Modernyigyita Esperante (= EsperantEespa lyingve):

..atentu ,ke same objjektay pronomey hhas montran formen pes pronomey ,t.j. efektyivo montrayn pronomeyn yip adjjektyiva fyinazhe "+a": f(ajak)a ,fa ++ "chyi+tyia"; e(h)f(ajak)a ,e(h)fa ++ "tyia".

..negatyivay pronomey formyiqhyas pejs lya nedyifyinay pero pes prefyikse "n(o)+" ,kolyektyivay (kjjay ankauh nomyiqhyas plyej detalyo ko determyine dyistryibutyivay dyispozyiciay) pronomey ++ pero pes prefyikse "ch(ya)(k)+" , hhazarde (nedetermyine) dyistryibutyivay dyispozyiciay (ankauh kolyektyivay) pronomey ++ pero pes prefyikse "fs(ya)(k)+" (prunteprenyita elj lya rusa lyingve) ,montray pronomey ++ pero pes prefyikse "(eh)f(a)+" ((chyi) tyio yinter krampey lya prefyikse eh+ jas uzata por plyi foray objjektey ,t.j. kontrauho kompar pes lya sama ruslyingva prefyikse ,kjja montras pem (<= alj) plyej proksyima objjekte) yi ryilyatay (auh ,alyivorto ,demanday) pronomey ++ pero pes prefyikse "(?)k(a)+" (,.noto: syimyilya sufyikso "+k+" prunteprenyita elj lya rusa lyingve ankauh povas chyehestyi suplyemento ,sed ne devyigo).

..fo formyitayn pronomeyn eblyas facilyo montryi pjje lya bono organyizyita tabelye yi pro(s) tyie lya pronomey nomyiqhyas yiufojo ko lya tabelyay ,.en tabelye No.2 jas montratay lya Eespay korelyatyivay tabeljpronomey komparo yip lya Esperantay.

..Ljeo Dash..

..LyA KOMUNA MULjTELyINGVA GRAMATyIKO

EN PROJEKTO DE MODERNyIGyITA ESPERANTO..

..NOTO DE LyA AUhTORO:

..myia projekto de modernyigyita Esperanto surbaze de unuecay por chyiuy artefaryitay lyingvoy gramatyikay elyementoy kaj ,certe ,por Esperanto naskyiqhyis sufyichye delyonge post kyiam myi jam eljpensyis komunan por chyiuy lyingvoy skryibmanyieron ,kyiu yiom poste ryicevyis nomon Dasheevyico (,!prononcu qhyin kun akcentyita duoblyigyita vokalya lyitero) lyauh myia famyilyia nomo ,kaj estyis yinspyirplyena pere de sukcesa uzado de alyiay jam ekzyistantay komunay skryibsyistemoy ,nome decimalya ciferaro kaj ,aparte ,muzyika notacio ,per kyiu eblyas korekte sonyigyi (tonyigyi) muzyikayn verkoyn en dyiversnaciay partoy de lya mondo..

..ESPERANTE NUR IOMETO MODERNIGITA..

..en chyi+tyiu tyitolye kaj en lya artyikolye sub qhyi jam estas yintershanqhyitay lya substantyivay kaj adverbay fyinazhey (o => e(h) kaj e => o(h)) ,yinklyuzyive kaj en konformay pronomey substantyivay (tyio => tyie(h)) kaj adverbay (tyie => tyio(h)) ,sed chyi+tyie estas nur lya unua pashe trans antauhjuqhye ,ke rajtas ekzyistyi nur Fundamenta Esperante ,alj lya plyenkomplyeto modernyigyita Esperante ,sed lya unua pashe estas lya plyej grava ,aparto por komencantey ,pro kyieh necesas yiometo hhaljtyiqhyi chye lya unua facilya ,sed grava baryiere ,porke aljkutyimyiqhyi kaj senerare uzyi yintershanqhyitayn fyinazheyn en syiay yinterparolyey "krokodyilyay" ,uzanto vorteyn plyeno pruntoprenyitay elj Fundamenta Esperante (,!sed kun yintershanqhyitay fyinazhey).

.!vyi rajtas restyi chye lya unua baryiere echj porchyiam(o) ,se ekdezyiros ,kaj propagandyi nur yiometo modernyigyitan Esperanten ,!ja qhyi anhkauh rajtas ekzyistyi memstaro kaj sendependo de lya Fundamenta Esperante sen yiu+ajn(a) permese de lya gvyidantey de lya Esperanta Movade: !chyiu lyingve apartenas nur alj hhomey ,kyiuy qhyin posedas.

..DOKTORE ZAMENHhOF-e(h) REFORMEMA EN LyA JARE jjLRJQ+a /jejlerejeqa/ (1906+a)..

(NOTE: .en lya artyikolye estyis transformyitay nur fyinazhey de substantyivey ("o" => "e(h)") kaj adverbey ("e" => "o(h)") ,yinklyuzyive de anstatauhsubstantyivay pronomey ("tyio" => "tyie(h)") kaj de anstatauhadverbay pronomey de lyoke ("tyie" => "tyio(h)") ,kromo estas proponatay por praktyika uzade sekvay lyatyinlyiteray ciferey: J (0) ,L (1) ,D (2) ,V (3) ,B (4) ,M (5) ,Q /dz/ (6) ,Z (7) ,G (8) ,R (9) ,anstatauh dekuma radyike "dek(-o ,-e)" estas uzata radyike "chye" (substantyiva forme) auh "chyo" (adverba forme) kun kunyiga konjjenkcie "yi" por keljko da dekey: (jej)dyichyo (20 = 2 x 10) ,myichyo (50 = 5 x 10) ,ryichyo (90 = 9 x 10) ,sed en rolyo de deksesuma (pudeca) radyike (,kyiu forestas en Esperante) estas uzata "shmo(h)" auh "shme(h)": (jej)dyishmo (2 x 16 = 32) ,myishmo (5 x 16 = 80) ,ryishmo (9 x 16 = 144) ,ktp.)

..nyi vyidyis en lya antauha numere  (de lya gazete "Hheroljde de Esperante") ,ke Zamenhhof ,sub lya preme de keljkay reformemulyey ,proponyis en jjLGRB+a (1894+a) jare projekten de reforme ,kyiu ne estyis akceptyita de lya plyimuljte de lya uzantey de lya lyingve.

..sed lya rase de reformemulyey estas tre fyirma ,.yinter chyi+tyiuy trovyiqhyis Emyil-ye(h) Javal-ye(h) ,lya fama oftaljmolyoge (jjLGVR+a ... jjLRJZ+a) /1839 - 1907/ ,.lyi nepro ne volyis konsyideryi ,ke Esperante estas lyingve ,.lyauh lyi ,Esperante estyis nur "projekte de lyingve" ,.tyiu syintene venyis de lya fakte ,ke Javal-yeh bono scihyis nyian lyingven skryibo ,sed ne parolyis qhyin flyuo ,.tyialj ,lyi energyio batalyis favoro alj reformey.