Ensaluto

Sufiksoj: iĉ kaj in

Jen propono por reguligi la uzadon de seksaj vortoj en Esperanto: uzo de "-iĉ" kiel malina (vira) sufikso, simetrie al la ina sufikso "-in".

Sube mi kopias la plej gravajn partojn de la klariga teksto trovebla ĉe vikipedio ( http://eo.wikipedia.org/wiki/-i%C4%89-)

Vorterklaso: sufikso

Statuso: neoficiala
Deveno: Esperanto (ĉj), slavaj lingvoj
Nuna signifo kaj uzado:
Ĝi estas uzata simetrie kun la sufikso -in-. Oni uzas ilin nur por emfazi la sekson aŭ por precizigi ĝin, kiam necese.

Ekzemploj

kato: ina aŭ malina kato
katino: ina kato
katiĉo: malina kato
katido: ina aŭ malina ido de katoj

Argumentoj por »-iĉ-«

  • -iĉ- kun -in- faras la lingvon pli simetria, ĉar kongruus kun la jam-ekzistantaj afiksoj -nj- kaj -ĉj-. Analogio ankaŭ estas parto de natura evoluo de lingvoj.
  • La uzo de -iĉ- anstataŭ vir- evitas la eblan miskomprenon de vortoj kiel virkuracisto: ĉu virkuracisto estas la malo de bestokuracisto, aŭ la malino de inkuracisto (kuracisto por inoj), aŭ simple la malino de kuracistino? Kaj, ĉu virinkuracisto estas neŭtra aŭ vira kuracisto por virinoj (inoj)? Ĉi tiu avantaĝo de -iĉ- restas eĉ kiam oni uzas -iĉ- sen ŝanĝi la signifon de bazaj vortoj kiel "patro".
  • Kun simetrio inter la vira kaj la ina afiksoj estas pli facile eviti sekse diskriminaciantan lingvouzadon.
  • Ekzistas jam strikte kun -iĉ- skribitaj verkoj, kiel ekz. "Sur la linio" de Jorge Camacho.
[Georgo Kamaĉo (Jorge Camacho): Sur la linio. 40 p. Bero, Berkeley 1991.]
  • Ebligus elegante fari vortojn kiel 'parent' en la angla; rigardu la nelaŭnorman parent=gepatro
  • La uzo de -iĉ- ne necese signifas ŝanĝi la signifon de la radiko, simple povas esti sinonima formo por esprimi la sekson, speciale utila por pliigi la neŭtralecon kaj internaciecon de la lingvo, ĉar tiel la Esperanto estas pli adaptebla por la azianoj kaj aliaj multaj homoj, kiuj originas el patrinaj lingvoj kie la sekso estas esprimata neŭtrale

Kontraŭargumentoj

  • Por ĝui la plenajn avantaĝojn de -iĉ- oni devus ŝanĝi la signifon de ege kutimaj vortoj kiel "patro", tasko apenaŭ realigebla por vivanta lingvo.
  • Se oni ne volas ŝanĝi la signifon de tre bazaj vortoj, la sistemo kun -iĉ- restas preskaŭ same malsimetria kiel la tradicia sistemo kun vir-, do ne tiel ege indus ŝanĝi ĝin.
  • Estas kontraŭfundamenta pro la kaŭzo ke ŝanĝas la bazan sencon de multaj bazaj vortoj se uzata laŭ iĉismo aŭ riismo.
  • Estas miskomprenebla: la sufiksoj -iĉ- povas soni simile al -iĝ- (komparu instruistiĝo kaj instruistiĉo). Iuj diras ke la sufikso -iĉ- ankaŭ estas tro simila al la sufiksoj -in-, -id- kaj -aĉ-.
bildo de boriso
bildo de boriso

Mi mem estas uzanto kaj subtenanto de uzo de "iĉ" sufikso, pro la advantaĝoj menciitaj supre. La ĉefa maladvantaĝo (la nura laŭ mi) estas ke ĝi iom konfuzigus la nunajn uzantojn, kiuj jam alkutimiĝis al unu uzmaniero, kaj devus adaptiĝi. Sed, laŭ mi tio estas tre eta peno/kosto por plerugili la lingvon, faciligi la lernadon, pliigi la esprimpovon, kaj havi lingvan sekegalismon en Esperanto. Mi eĉ dirus ke konservi la nunan uzon (ekz: patro kaj patrino) estas malsolidereca al estontaj uzantoj.

Jen mia nuna strategio por disvastigo de pliregula, seksegalisma esperanto.

1) Uzo de alternativaj formoj por nuntempe sekso-havajn vortojn, kiam tio eblas, ekzemple:

Mi mem uzas homiĉon (aŭ virhomon) kaj hominon anstataŭ viron kaj virinon.
Alia ekzemplo: putino estas laŭfundamente in-seksa, (ne pro la "in" en la vorto! - sed certe pro la socia medio en kiu evoluis Zamenhof antaŭ 100-jaroj). Do anstataŭ putino, oni povas uzi je seksvendisto (kiu sekve povas esti iĉa aŭ ina).

2) Aliajn sekso-havajn vortojn oni ŝajne ne povas rekonstrui tiel. Ekzemple :"Patro". Ekzistas tiam almenaŭ du eblecoj:

2A) Oni ekuzu la vorton patriĉo (aŭ virpatro) kiam oni celas iĉan(viran) patron, kaj gepatro kiam oni ne povas aŭ volas diskonigi la sekson. Tiel oni evitas uzi je "patro", kiu povus havi du malsamajn signifojn (ĉu gepatro aŭ patriĉo). Dumtempe tio verŝajne evitus troan konfuzon.

2B) alia ebleco: por tiuj sekso-havaj vortoj oni ekuzu novajn radikojn, eble ĉerpita el nelatinidaj lingvoj (tiel oni ankaŭ iom pli buntigas la elvenon de esperantaj radikoj).

Ekzemple per gugla-serĉo, ŝajnas ke baba estas kutima vorto por patriĉo aŭ patrino. Do oni povus uzi: Babo - patro (sekso neindikita), babiĉo (patriĉo/virpatro), kaj babino (patrino). notu: tiu "babo" estas nur ekzemplo, certas estas aliaj (pli)taŭgaj radikoj.

Kion vi opinias?

bildo de boriso

Mi aldonu ke eble samgrave, se ne eĉ pli, estas informi esperantistojn pri la ekzisto de tiu alternativo.

Dum mia instruado mi kelkfoje rimarkis ke la nuna sistemo ne plaĉis al iuj homoj, ĉefe pro ĝia seksa malegalismo, kaj ankaŭ pro la malebleco esprimi kelkajn ideojn (kiel la angla "parent"). Bonŝance mi jam sciis pri iĉ. Iom post iom, mi ankaŭ kuraĝis uzi ĝin en mia instruado. Estus utile laŭ mi informi aliajn instruistojn pri la ekzisto de la iĉ sistemo, por ke minimume ili povu respondi al studantoj kiuj malkontentas pro la malegalismo de la lingo, ke alternativo ja eblas.

bildo de Goren

Mi estas forta subtenanto de uzo de -iĉ-. Fakte, ne estas iuj kosiderindaj argumentoj kontraŭ -iĉ- krom "nepiĉo". "kontraŭfundamenteco" ktp estas nur babilaĉoj. Tamen, eblo de apero de vortoj kiel "nepiĉo" estas serioza konsidero. Pro tio mi proponas uzi na du paralelaj sistemoj de seks-montro: la sufiksa, per -in- kaj -iĉ, kaj la prefiksa, per iĉa prefikso vir- kaj iu ina prefikso, ekzemple, dam-. Tio efektive solvos ĉiuj problemoj de nuna seksmontro.

bildo de boriso

Kio estas la problemo pri nepiĉo?


povigita de